ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΤΕΓΑΣΗΣ
Στέγαση και Ευρύτερες Προκλήσεις που Αντιμετωπίζουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας στην Κύπρο – Περί γήρανσης του έργου μας
Η Οργάνωση μας έχει ψηλά στις προτεραιότητες της ένα ζήτημα αυξανόμενης
σημασίας για την κοινωνία μας — την ποιότητα ζωής και τις στεγαστικές προκλήσεις
που αντιμετωπίζουν τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας στην Κύπρο.
Το φθινόπωρο του 2025, αναγνωρίζοντας τη σημασία της στέγασης, ξεκινήσαμε μια
πρωτοβουλία για την προώθηση της συλλογική διαβίωση – co-housing στην
Κύπρο. Έχουμε αποστείλει ένα Υπόμνημα στον Υπουργό Εσωτερικών και την
Υφυπουργό Κοινωνικής Πρόνοιας με στόχο να υποστηρίξουν την υλοποίηση
εναλλακτικών μορφών στέγασης και ειδικά την συλλογική διαβίωση – co-housing.
Μέχρι σήμερα το Υπόμνημα έχει κοινοποιηθεί σε αρκετούς φορείς με στόχο να
ενημερωθούν σχετικά και να συνεργαστούν μαζί μας για να πετύχουμε το στόχο μας.
Ημερίδα «Ζώντας Μαζί» – 2 Ιουλίου 2026
Η ημερίδα «Ζώντας Μαζί – Αξιοπρεπής Διαβίωση: Συλλογική Διαβίωση για Άτομα Μεγαλύτερης Ηλικίας στην Κύπρο» πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιουλίου 2026 στο Επιστημονικό Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου (ΕΤΕΚ), στη Λευκωσία. Η ημερίδα διοργανώθηκε από την Οργάνωση «55 Σύν Πλην Μαζί» σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Frederick και το ΕΤΕΚ και ανέδειξε την ανάγκη ανάπτυξης νέων μορφών συλλογικής διαβίωσης για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας στην Κύπρο.
Γήρανση
Όπως πολλές χώρες παγκόσμια, η Κύπρος βιώνει μια ταχεία δημογραφική αλλαγή.
Σχεδόν 1 στους 5 ανθρώπους στη χώρα μας είναι πλέον άνω των 65 ετών, και ο αριθμός αυτός αυξάνεται σταθερά. Μέχρι το 2030, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας θα αποτελούν ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού μας. Αυτή η δημογραφική αλλαγή θα έχει βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις.
Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, οι στεγαστικές τους ανάγκες αλλάζουν. Δυστυχώς, μεγάλο μέρος του οικιστικού μας αποθέματος δεν έχει σχεδιαστεί με γνώμονα τη γήρανση.
Πολλά άτομα ζουν σε κτίρια χωρίς ανελκυστήρες, σε κατοικίες
ενεργειακά αναποτελεσματικές, δύσκολες στη συντήρηση ή απλώς μη ασφαλείς. Πολλοί δυσκολεύονται με υψηλά ενοίκια, βασιζόμενοι σε περιορισμένες συντάξεις.
Η Κύπρος έχει επίσης ψηλό ποσοστό υποκατοικημένων κατοικιών — συχνά μεγάλων οικογενειακών σπιτιών όπου τα άτομα συνεχίζουν να ζουν αφού τα παιδιά τους έχουν φύγει. Το φαινόμενο αυτό κρύβει σοβαρές προκλήσεις: χαμηλή προσβασιμότητα, υψηλό ενεργειακό κόστος και αυξανόμενη απομόνωση. Αυτές οι στεγαστικές συνθήκες αυξάνουν τους κινδύνους για την υγεία.
Εκτός από τα προβλήματα που προκύπτουν από πτώσεις λόγω ακατάλληλης πρόσβασης προκύπτουν και ψυχολογικά προβλήματα. Η μοναξιά είναι ένα τεράστιο πρόβλημα της ανθρωπότητας, που οδηγεί σε κατάθλιψη και σταδιακά στην εξάρτηση από ιδρυματική φροντίδα.
Αυτό επηρεάζει όχι μόνο τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των κοινωνικών και των συστημάτων υγείας μας.
Τι είναι η συλλογική διαβίωση – co-housing;
Η συλλογική διαβίωση – co-housing είναι ένα συνεταιριστικό μοντέλο κατοίκησης που ξεκίνησε στη Δανία
τη δεκαετία του 1960. Οι άνθρωποι ζουν σε ιδιωτικές, αυτόνομες κατοικίες, αλλά
μοιράζονται κοινόχρηστους χώρους όπως κήπους, κουζίνες, εργαστήρια και χώρους
αναψυχής. Συνδυάζει την ανεξαρτησία με την κοινότητα.
Οι κάτοικοι διατηρούν την ιδιωτικότητά τους, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν μέρος ενός
υποστηρικτικού περιβάλλοντος όπου οι γείτονες γνωρίζονται μεταξύ τους,
μοιράζονται πόρους και βοηθούν ο ένας τον άλλο. Για τους ηλικιωμένους, αυτό
μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη ασφάλεια, καθημερινή κοινωνική αλληλεπίδραση και
τη δυνατότητα να παραμένουν ανεξάρτητοι για περισσότερο χρόνο.
Η συλλογική διαβίωση – co-housing αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο σε όλη την Ευρώπη ως ένας
αποτελεσματικός τρόπος μείωσης της κοινωνικής απομόνωσης και δημιουργίας πιο
υποστηρικτικών περιβαλλόντων διαβίωσης.
Ωστόσο, η συλλογική διαβίωση – co-housing αντιμετωπίζει αρκετά εμπόδια/προκλήσεις:
Πρώτον, έλλειψη ενημέρωσης. Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν την έννοια ή
φοβούνται ότι σημαίνει απώλεια ιδιωτικότητας.
Δεύτερον, πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Συχνά είναι δύσκολο για κοινότητες
να εξασφαλίσουν προσιτή χρηματοδότηση για καινοτόμα στεγαστικά έργα.
Τρίτον, νομικά και κανονιστικά εμπόδια. Σε πολλές χώρες, οι πολεοδομικοί
κανονισμοί και η νομοθεσία περί ιδιοκτησίας δυσκολεύουν την εφαρμογή καινοτόμων
μοντέλων στέγασης όπως το cohousing.
Τέλος, διαχείριση κοινότητας. Η συνεργατική διαβίωση απαιτεί καλή οργάνωση,
επικοινωνία και επίλυση συγκρούσεων.
Γιατί η συλλογική διαβίωση – co-housing είναι σημαντική
Η συλλογική διαβίωση – co-housing δεν αφορά μόνο το πού ζουν οι άνθρωποι. Δημιουργεί ευρύτερα
κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά οφέλη.
Σε κοινωνικό επίπεδο, χτίζει ισχυρές κοινότητες και μειώνει τη μοναξιά.
Σε οικονομικό επίπεδο, μπορεί να στηρίξει μικρές τοπικές δραστηριότητες — από
υπηρεσίες φροντίδας παιδιών και κηπουρικής μέχρι συντήρηση κατοικιών και
πρωτοβουλίες ευεξίας. Οι κοινόχρηστοι χώροι μπορούν επίσης να λειτουργούν ως
εργαστήρια ή χώροι συνεργασίας (coworking). Επίσης η μετοίκηση των ατόμων
μεγαλύτερης ηλικίας σε κατάλληλους χώρους για την περίπτωση τους δημιουργεί
διαθεσιμότητα οικιστικών μονάδων που μπορούν να αξιοποιήσουν νεώτερα άτομα.
Σε περιβαλλοντικό επίπεδο, η κοινή χρήση πόρων σημαίνει χαμηλότερη
κατανάλωση ενέργειας, λιγότερα αυτοκίνητα, συλλογικούς κήπους και πιο βιώσιμους
τρόπους ζωής.
Με αυτόν τον τρόπο, το cohousing γίνεται ένα μηχανισμός για πιο πράσινες και
ανθεκτικές κοινότητες.
Τι Σχεδιάζουμε να Κάνουμε Στη Συνέχεια
Πρώτον, ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας.
Η Κύπρος πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
να ευθυγραμμιστεί με τις ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές στην ενεργό και
αξιοπρεπή γήρανση — ιδιαίτερα σε θέματα ενημέρωσης, νομοθεσίας και
χρηματοδότησης.
Είναι ενθαρρυντικό ότι:
• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαμβάνει δράση για την προσιτότητα της στέγασης
• Έχουν ήδη κινητοποιηθεί 43 δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις στη στέγαση
• Αναπτύσσεται μια νέα Πανευρωπαϊκή Επενδυτική Πλατφόρμα
• Η πρώτη Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ για τη Στέγαση θα πραγματοποιηθεί το 2026
Ωστόσο, τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί επαρκώς σε
αυτές τις συζητήσεις. Είναι ουσιαστικό η στέγαση για τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας
να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Δεύτερον, διασφάλιση της εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής της Κύπρου
για την Ενεργό Γήρανση (2025–2030).
Η στρατηγική αυτή πρέπει να υποστηριχθεί από συγκεκριμένες δράσεις για τη
στέγαση, την υγεία και την κοινωνική ένταξη. Ο οργανισμός μας έχει ήδη υποβάλει
υπόμνημα στα αρμόδια υπουργεία, προβάλλοντας την συλλογική διαβίωση – co-housing
ως μια πρακτική λύση.
Τρίτον, ενεργοποίηση πρωτοβουλιών από δήμους και κοινότητες.
Οι τοπικές αρχές έχουν καθοριστικό ρόλο στην παροχή εναλλακτικών μοντέλων
στέγασης και στη δημιουργία πόλεων φιλικών προς την τρίτη ηλικία. (age friendly
cities) Τα υφιστάμενα κτίρια — ιδιαίτερα οι πολυκατοικίες — πρέπει να
αναβαθμιστούν με ανελκυστήρες, ράμπες και προσβάσιμες εισόδους.
Τέταρτον, υιοθέτηση της κυκλικής οικονομίας
Σε όλη την Ευρώπη, άδεια ή εγκαταλελειμμένα κτίρια μετατρέπονται σε ενεργές
κοινοτικές κατοικίες. Αυτό επαναφέρει ζωή σε παραμελημένες περιοχές, ενώ
ταυτόχρονα καλύπτει στεγαστικές ανάγκες. Η Κύπρος διαθέτει πολλούς τέτοιους
χώρους που θα μπορούσαν να επαναξιοποιηθούν.
Τέλος, δημιουργία συνεργασιών.
Πανεπιστήμια, δημόσιες αρχές, ΜΚΟ και πολίτες πρέπει να συνεργαστούν.
Σχεδιάζουμε τη διοργάνωση ενός συνεδρίου για να φέρουμε κοντά τους
εμπλεκόμενους φορείς, να ενισχύσουμε την ενημέρωση και να μετατρέψουμε τις
ιδέες σε δράση.
Συμπέρασμα
Καθώς η κοινωνία μας γερνά, τα στεγαστικά και κοινωνικά μας συστήματα πρέπει να
εξελιχθούν. Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας στην Κύπρο αξίζουν να ζουν με
αξιοπρέπεια, ανεξαρτησία και αίσθημα του ανήκειν — σε σπίτια και κοινότητες που
στηρίζουν τις ανάγκες τους.
Όπως αναφέρθηκε, η συλλογική διαβίωση – co-housing δεν είναι απλώς ένα μοντέλο στέγασης.
Είναι ένα οικοσύστημα που συμβάλλει στη βιωσιμότητα των κοινωνικών και υγειονομικών μας
συστημάτων. Είναι ένας πυρήνας για πιο πράσινες και ανθεκτικές κοινότητες.
Γι’ αυτό πρέπει να στηρίξουμε τις επιλογές συλλογικής διαβίωσης – co-housing.
Αν δράσουμε τώρα, η Κύπρος μπορεί να γίνει μια χώρα όπου το να μεγαλώνει
κανείς σε ηλικία δεν σημαίνει να απομονώνεται — αλλά να υποστηρίζεται, να
παραμένει συνδεδεμένος και να νιώθει ότι έχει αξία..
Σήμερα διεθνείς οργανισμοί όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, τα Ηνωμένα
Έθνη και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθούν όρους όπως άτομα μεγαλύτερης
ηλικίας – older adults, αποφεύγοντας τη λέξη ηλικιωμένοι ή the elderly.